Toksyny roślinne to toksyczne metabolity wtórne wytwarzane przez niektóre rośliny jako naturalna obrona przed roślinożernymi zwierzętami, mikroorganizmami, owadami lub innymi roślinami. Toksyny te mają działanie toksyczne i odstraszające i mogą gromadzić się w różnych częściach rośliny (liściach, nasionach, kwiatach, korzeniach). W rezultacie toksyny roślinne mogą naturalnie występować w żywności i paszy, a także w chwastach i roślinach ozdobnych.
Lista toksyn roślinnych
Ocena Narażenia na Toksyny Roślinne
Toksyny roślinne mogą być naturalnie obecne w niektórych produktach spożywczych lub paszach, lub mogą występować z powodu możliwego zanieczyszczenia krzyżowego na polu, podczas zbiorów lub transportu. Zanieczyszczone rośliny jadalne mogą przenosić je w łańcuchu pokarmowym lub zwierzęta mogą przenosić je przez paszę na ludzi, powodując poważne konsekwencje zdrowotne. Niektóre toksyny roślinne mogą powodować choroby przewlekłe ze względu na ich właściwości genotoksyczne, rakotwórcze i teratogenne. Inne mają ostrą toksyczność, powodując choroby wenookluzyjne wątroby lub efekty halucynogenne. Toksyny roślinne o największym znaczeniu dietetycznym obejmują alkaloidy tropanowe, alkaloidy pirolizydynowe, glikoalkaloidy, kalysteginę, alkaloidy opium i kannabinoidy, najczęściej występujące w zbożach, ziołach, przyprawach, herbacie, naparach i miodzie.
Ocena ryzyka toksyn roślinnych
Panele ekspertów EFSA przeprowadziły analizy naukowe i badania narażenia, aby wesprzeć decyzję Komisji Europejskiej o ustaleniu maksymalnych dozwolonych poziomów niektórych toksyn roślinnych dla niektórych produktów spożywczych. Obejmują one:
- Opinia naukowa w sprawie alkaloidów sporyszu w żywności i paszy, 2012 r.
- Ryzyko dla zdrowia ludzkiego związane z obecnością alkaloidów pirolizydynowych w miodzie, herbacie, naparach ziołowych i suplementach diety, 2017 r.
- Ocena ostrego narażenia ludzi na alkaloidy tropanowe, 2018
Ramy regulacyjne
W UE standardem odniesienia dla toksyn roślinnych w żywności jest rozporządzenie (UE) 2023/915, które określa najwyższe dopuszczalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych. Rozporządzenie to podlega ciągłym aktualizacjom, ponieważ organy ds. bezpieczeństwa żywności gromadzą dane oraz przeprowadzają badania i oceny. W 2020 i 2021 r. wprowadzono bardziej rygorystyczne limity dla alkaloidów pirolizydynowych, alkaloidów tropanowych, alkaloidów sporyszu i alkaloidów opium.
Mérieux NutriSciences: Kompleksowa obsługa w zakresie analizy toksyn roślinnych
Mérieux NutriSciences jest niezawodnym partnerem w zakresie oznaczania toksyn roślinnych w żywności i paszach. Oferujemy dedykowane metody HPLC/MS do oznaczania:
- Alkaloidów opium
- Alkaloidów pirolizydynowych
- Alkaloidów chinolizydynowych
- Alkaloidów tropanowych
